CHARLES MINGUS - The Complete 1959 Columbia Recordings (Sony) 
Met geen andere opnamen is, denk ik, zoveel gerommeld als met de CBS-opnamen van Charles Mingus uit 1959. Twee platen werden er destijds van gemaakt: Mingus Ah Um en Mingus Dynasty. De kenners weten dat dat niet de minste albums zijn uit het rijke oeuvre van de bassist/componist. Met de twee platen die hij voor Impulse maakte (eigenlijk drie, maar een is een solo-piano elpee) wordt het tweeluik uit 1959 als hoogtepunt gezien.
Maar de oorspronkelijke uitgaven bevatten nummers waarin om uiteenlopende redenen flink is geknipt. Later kwamen verzamel-elpees waarop ineens van enkele tracks de volledige versie te horen was, of ogenschijnlijke reissues van de eerste uitgaven met alternate takes. De eerste cd-uitgave van de sessie bevatte een rare selectie met een track uit een heel andere periode, dat nota bene het titelnummer werd. Het opsommen van alle releases met (delen) van nummers uit die periode is te uitputtend en waarschijnlijk onvolledig. Bovendien volkomen overbodig want het goede nieuws is dat nu voor het eerst de complete opnamen integraal op een prachtig driedubbel cd-album is verschenen: The Complete 1959 Columbia Recordings. De drie cd's zijn ook afzonderlijk verkrijgbaar in de serie Columbia/Legacy, elk met het bij het album passende, uitgebreid gedocumenteerde tekstboekje.
Mingus werkte in 1959 met een variabele groep, zijn zogenoemde workshop, variërend van zeven tot tien musici. Onder hen trombonist Jimmy Knepper, de saxofonisten John Handy, Booker Ervin en Benny Golson, de pianisten Horace Parlan, Roland Hanna en de Nederlander Nico Bunink, en natuurlijk Dannie Richmond op slagwerk.
Die laatste was juist in dat jaar essentieel, omdat Mingus het pedalpoint introduceerde. Een ritmische vrijheid rond een puls, die gecamoufleerd door de drums onder controle moest worden gehouden. Het was de geest van de tijd waarin Coltrane Giant Steps opnam en Ornette Coleman met The Shape Of Jazz To Come de westkust opschrikte. Het bijzondere van Mingus was dat hij de vernieuwingsdrang trachtte in te passen in de Ellington-achtige aanpak die hij onder geen beding wilde laten varen. Die combinatie is in dat jaar en op de genoemde Impulse-cd's uit begin jaren zestighet best geslaagd. Bovendien is in deze sessies zoÕn enorme gospel-achtig, opwindende sfeer geslopen; vergelijkbaar met de beste opnamen van Cannonball Adderley, die ook uit die tijd stammen.
Door dat laatste element zijn in retospectie de 'klassieke' composities nog het meest overtuigend. Met Goodbye Pork Pie Hat (een ballad als ode aan Lester Young) als absoluut hoogtepunt. En dit keer voor het eerst in de volle lengte op cd. Het nummer staat op Mingus Ah Um. Vergeleken met de elpee zijn vier nummers op de authentieke lengte gebracht (ook Bird Calls, Open Letter to Duke en het prachtige Boogie Stop Shuffle) en er zijn drie tracks toegevoegd.
Op Mingus Dynasty zijn vier nummers gerepareerd (waaronder de 'hit' Slop, inclusief het commentaar uit de controle-ruimte en MingusÕ reactie daarop: ,,Beautiful'' - ,,Oh Yeah?'') en is Strollin' toegevoegd. De jazzliefhebber die één cd uit de collectie wel voldoende vindt, moet voor deze kiezen. Een uur lang buitengewoon aanstekelijke, die typisch quasi-slordige muziek waarin werkelijk geen foute noot wordt gespeeld.
De derde cd heet Alternate Takes, met niet gebruikte versies van nummers die op een van beide andere cd's staan. Dat zijn er overigens maar zes die samen nog geen veertig minuten duren. Hetgeen erop duidt dat Mingus en zijn mannen zeer gedisciplineerd te werk gingen. En dat reissue-producer Michael Cuscuna de ruimte kreeg zorgvuldig te handelen. Want met de beide andere cd's die respectievelijk 70 en bijna 60 minuten duren had een commercieel interessantere mix gemaakt kunnen worden.
Voor de volledigheid, en om de stelling te illustreren waarmee dit stukje begon: op alle drie cd's samen is maar één track die nooit eerder op enige wijze is uitgebracht; een alternate take van Diane, die enkel in geluidsbalans onderdoet voor de bekende versie.
© Jan Rensen, 5 augustus 1998